تصور کنید در دل کویر خشک و سوزان، ناگهان با باغی سرسبز و پُرآب، درههایی اسرارآمیز و چشمههای آب گرم و سرد روبهرو شوید؛ این جادوی طبس است! شهر طبس، معروف به «عروس کویر»، بهشتی پنهان در دل کویر مرکزی ایران است که هر گردشگری را در همان نگاه اول مجذوب خود میکند.
تنوع شگفتانگیز جاهای دیدنی طبس باعث شده تا این منطقه مقصدی محبوب برای طبیعتگردان و تاریخدوستان باشد. از دره مرموز کال جنی و چشمههای درمانی گرفته تا باغهای تاریخی و کویرهای پرستاره، طبس جاهای دیدنی بینظیری دارد که تماشای آنها در تمام فصول سال جالبتوجه است. اگر میخواهید این عجایب کویری را از نزدیک لمس کنید، رزرو یک تور طبس بهترین راه برای شروع یک سفر خاطرهانگیز است.
جاهای دیدنی طبس کجاست؟+ نقشه راهنما
شهر طبس در غرب استان خراسان جنوبی و در قلب کویر مرکزی ایران قرار گرفته است. در راهنمای سفر به این شهر به طور دقیق بیان کردهایم که طبس کجاست و مسیر دسترسی به آن چگونه است؟

جاهای دیدنی طبس روی نقشه
در این قسمت به موقعیت جغرافیایی جاذبههای گردشگری طبس روی نقشه میپردازیم. همانطور که در ابتدا بیان کردیم، مکانهای دیدنی طبس به صورت شعاع یک دایره در اطراف شهر طبس قرار دارند. بنابراین برای بازدید از آنها باید 30 تا 90 کیلومتر راه را طی کنید. محورهای گردشگری طبس به صورت زیر است:
محور گردشگری شرق طبس
مسیر گردشگری شرق طبس (جاده خرو و رشتهکوه شتری) محبوبترین محور طبیعتگردی طبس است، چون سه جاذبه مهم دقیقاً در یک امتداد قرار دارند:
- چشمه مرتضی علی & دره کال سردر: 27 کیلومتری شرق طبس.
- طاق شاهعباسی (سد قوسی تاریخی): 32 کیلومتری شرق طبس (تنها 5 کیلومتر بالاتر از چشمه مرتضی علی).
- روستای ییلاقی خرو: 25 کیلومتری شرق طبس.
محور گردشگری شمال و شمالشرق(شگفتیهای ژئوتوریسم)
- دره کال جنی: 30 کیلومتری شمال طبس.
- روستای ازمیغان (شالیزار در دل کویر): 40 کیلومتری شمالشرق طبس.
جاهای دیدنی طبس در محور غرب و شمالغرب طبس (کویر و تاریخ)
کویر حلوان و کاروانسرای کلمرد در دو جاده متفاوت فرعی قرار دارند اما فاصله خطی آنها زیاد نیست؛ با این حال از مرکز شهر طبس تا هرکدام حدود 1 ساعت رانندگی پیشرو دارید.
- کویر حلوان: 85 کیلومتری شمالغربی طبس.
- کاروانسرای کلمرد: 85 کیلومتری غرب طبس.
محور جنوب و جنوبشرق طبس
اصفهک بهراحتی در برنامه روزانه جای میگیرد، اما نایبند به دلیل فاصله 2.5 ساعته، یک مسیر مجزا و طولانیتر محسوب میشود.
- روستای تاریخی اصفهک: 38 کیلومتری جنوبشرقی طبس (حدود 30 دقیقه رانندگی).
- روستای پلکانی نایبند (ماسوله کویر): 225 کیلومتری جنوب طبس.
جاذبههای طبیعی طبس
یکی از بزرگترین ژئوپارکهای ایران در طبس قرار دارد. حداقل 50 جاذبه طبیعی در این منطقه وجود دارد که مجموع همه آنها بهعنوان یک ژئوسایت در یونسکو به ثبت رسیده است. درواقع ژئوپارک طبس به عنوان سومین ژئوپارک جهانی ایران ثبت شده و به دلیل تنوع پدیدههای زمینشناختی و طبیعی، لقب «بهشت زمینشناسی ایران» را به خود اختصاص داده است. در ادامه جاذبههای طبیعی طبس را معرفی کردهایم.
| نام جاذبه | ویژگی منحصربهفرد |
| دره کال جنی | درهای با دیوارههای دودکشی و تونلهای دستکند تاریخی در دل صخرهها که بر اثر فرسایش آب و باد ایجاد شدهاند. |
| چشمه مرتضی علی | تلاقی همزمان چشمه آب گرم و سرد در یک جریان رودخانهای بهطوریکه گرمای آب را در یک سمت و خنکی را در سمت دیگر احساس میکنید. |
| آب گرم دیگ رستم | همان چشمه آب گرم است که به دلیل جوشش آب به دیگ رستم معروف شده است. |
| کویر حلوان | ریگزاری با رملهای عظیم و تپههای ماسهای روان و همجواری بینظیر با کوهستان و نخلستان. |
جاهای دیدنی طبس کال جنی
مردم محلی به دره «کال» میگویند، بنابراین کال جنی یعنی دره ارواح؛ چرا؟
چون بسیاری از ساکنان این منطقه معتقدند که شبها در این دره جنها در رفتوآمد هستند. این مکان دیدنی طبس فقط 35 کیلومتر با طبس فاصله دارد و در نزدیکی روستای ازمیغان قرار گرفته است. اما آیا واقعا این دره محل زندگی جنها است؟
شاید بتوان گفت که فرسایش به وجود آمده در دل صخرههای این دره و وجود دخمهها و تونلهای متعدد باعث شده است که باد در این دیوارهای سنگی به چرخش درآید و صداهای عجیبوغریب به وجود آید. همین صداها شاید دلیل اصلی خلق افسانههای ماورایی باشد.
البته جالب است بدانید که تونلها و دخمههای کال جنی همگی تاریخی هستند و به دوران زرتشتیان تعلق دارند. همچنین میتوان گفت که طبس یکی از مناطق گبرنشین ایران است.

جاهای دیدنی طبس چشمه مرتضی علی
چشمه مرتضیعلی در 27 کیلومتری طبس، یکی از شگفتانگیزترین تجربههای آبدرمانی و پیادهروی در دل کویر است. با ورود به دیوارههای سنگی و بلند دره کال سردر، قدم در رودخانهای میگذارید که راز اصلیاش در تلاقی همزمان آب گرم و سرد نهفته است؛ پدیدهای نادر که در آن یک پایتان در جریان آب گرم چشمههای جوشان قرار میگیرد و پای دیگرتان خنکی آب رودخانه را لمس میکند!
با ادامه پیادهروی در مسیر تنگه و عبور از میان صخرهها، به طاق شاهعباسی میرسید؛ شاهکار مهندسی ایران باستان که با قدمتی چندصدساله، بهعنوان کوچکترین و قدیمیترین سد قوسی جهان شناخته میشود. تماشای این بنای باریک و مستحکم در انتهای دره، لذت پیمایش را چند برابر میکند.
کویر حلوان
کویر حلوان در 85 کیلومتری شمالغربی طبس، یکی از دیدنیترین و هیجانانگیزترین مقاصد کویرنوردی در ایران است که تضاد شگفتانگیزی را میان رملهای روان و رشتهکوههای اطراف به نمایش میگذارد. وقتی قدم روی تپههای ماسهای طلایی و نرم این کویر میگذارید، سکوت مطلق و آرامش عمیق کویر شما را از هیاهوی زندگی شهری جدا میکند.
این منطقه به خاطر ریگزارهای وسیع و فرمهای بینظیر ماسهبادیاش، بهشتی برای عکاسان، طبیعتگردان و عاشقان سافاری و آفرود است. تماشای غروب آفتاب که رنگ آسمان را به طیفی از سرخ و نارنجی تبدیل میکند و پس از آن، خیره شدن به آسمان پرنور و پرستاره کویر در شب، تجربهای است که هرگز از خاطرتان نخواهد رفت.
آب گرم دیگ رستم
در حوالی روستای دیگ رستم و در فاصله بین طبس و راور، چشمه آب گرمی قرار گرفته که به «دیگ رستم» معروف است. سرچشمه این آب گرم، تپه صخرهای آتشفشانیشکلی است که بر اثر رسوبات متوالی، فرمی شبیه به یک دیگ بزرگ به خود گرفته است؛ از درون این ساختار طبیعی، آبی بسیار گرم و جوشان فوران میکند که رنگ زرد و گوگردی آن در نگاه اول جلب توجه میکند.
نام «دیگ رستم» ریشه در افسانهها و همچنین ویژگیهای ظاهری و زمینشناختی شگفتانگیز این چشمه آب گرم دارد. طبق افسانههای محلی و بومی، گذشتگان باور داشتند که رستم (قهرمان اسطورهای شاهنامه) در سفرهای خود به این مناطق کویری رسیده و برای پختوپز یا استراحت، از این حوضچه طبیعی و صخرههای گنبدیشکل بهعنوان دیگ استفاده کرده است.
جاهای دیدنی شهر طبس و تاریخ کهن آن
طبس فقط سرزمین درهها و کویرهای عجیب نیست؛ ریشه در تاریخ کهنی دارد که ردپای آن را میتوان در دل بناهای تاریخیاش دید. یکی از برجستهترین این آثار، باغ گلشن است؛ شاهکاری از معماری ایرانی که با درختان سرسبز، حوضهای وسیع و سیستم آبیاری هوشمندانهاش، معجزهای از حیات را در دل بیابان خلق کرده است.
در مرکز شهر، ارگ تاریخی طبس (کهندژ) با دیوارهای خشتی و قطورش، داستان روزگاران پرفرازونشیب، حملات و استواری مردم این دیار را روایت میکند. همچنین، وجود کاروانسراهای قدیمی در مسیرهای مواصلاتی و روستاهایی چون اصفهک با معماری دستنخورده خشتی، گویای اصالت و فرهنگ غنی مردمی است که سالها با اقلیم خشن کویر همزیستی مسالمتآمیزی داشتهاند.
جاهای دیدنی شهر طبس گلشن
باغ گلشن طبس را باید یکی از معجزات معماری باغ ایرانی در قلب کویر دانست؛ جایی که هوشمندی گذشتگان و فوران زندگی در میان ماسهها خودنمایی میکند. ویژگی شگفتانگیز این باغ، سیستم آبیاری کاملاً سنتی و بدون پمپ آن است که آب زلال چشمههای کوهستانی را بر اساس شیب طبیعی زمین در حوضها و جویهای پرپشت به گردش درمیآورد.
در میان این بهشت سرسبز، درختان میوه متنوعی مانند مرکبات، انار و نخلهای تنومند در کنار هم رشد کردهاند و تضادی دیدنی ساختهاند. پرواز و صدای طوطیهای سبزرنگ و معروف باغ که سالهاست این فضای باطراوت را مسکن خود قرار دادهاند، حس و حالی بینظیر و زنده به گردش در باغ گلشن میبخشد.
ارگ تاریخی طبس (کهندژ)
ارگ تاریخی طبس (کهندژ) یکی از کهنترین و استوارترین نمادهای تاریخی عروس کویر است که قدمت بنای اولیه آن به صدها سال پیش و روایات تاریخی دوران قبل از اسلام بازمیگردد. این قلعه خشتی و گلی با دیوارهای بسیار ضخیم و برجوباروهای محکم، بر فراز تپهای در مرکز شهر ساخته شده تا در گذشته از مردم طبس در برابر هجوم مهاجمان و اشرار کویر محافظت کند.
معماری پیچیده ارگ شامل اتاقهای متعدد، دالانهای توادرتو و سیستم دژسازی هوشمندانهای بوده که حتی پس از زلزله مهیب سال 1357 نیز عظمت و شکوه خود را حفظ کرده است. قدم زدن در میان بقایای این کهندژ، حس سفر در زمان را تداعی میکند و چشماندازی پانوراما و دیدنی از تمام شهر طبس و نخلستانهای اطرافش به دست میدهد.
روستاهای طبس؛ از شالیزار در کویر تا ماسوله خشتی
روستاهای طبس از شگفتانگیزترین بخشهای سفر به این منطقه هستند؛ جایی که زندگی در سختترین شرایط اقلیمی با معماری سنتی، قناتهای جاری و نخلستانهای سرسبز گره خورده است. در ادامه مهمترین و زیباترین روستاهای گردشگری طبس را معرفی میکنیم.
روستای ازمیغان؛ شالیزار در دل کویر
ازمیغان یکی از نادرترین پدیدههای اقلیمی ایران است. در حالی که اطراف روستا را کویر خشک فراگرفته، در دل آن چشمههای دائمی آب شیرین جاری است.
-
شگفتی اصلی: همزیستی عجیب نخلهای گرمسیری و شالیزارهای برنج در کنار یکدیگر.
-
دیدنیها: تنگه «تخت عروس» با سنگهای سفید و آب زلال، و ماهیهای «دکتر فیش» (Dr. Fish) در جویهای آب که پا گذاشتن در آنها حس آرامشبخش ماساژ طبیعی را دارد.
روستای نایبند؛ ماسوله کویر
نایبند روی صخرهای در دل بیابان بنا شده و معماری پلکانی آن، لقب «ماسوله کویر» را به آن داده است.
-
شگفتی اصلی: خانههای خشتی مطبق که پشتبام هر خانه، حیاط خانه بالایی است و در پایین صخره، نخلستانهای متراکم و قناتهای پرآب خودنمایی میکنند.
-
دیدنیها: برجهای دیدهبانی قدیمی، حمام سنتی، چشمههای آبگرم و سرد، و همجواری با زیستگاه یوزپلنگ آسیایی.
روستای اصفهک؛ معجزه خشت و معماری بومی
اصفهک روستایی با معماری تمامخشتی است که پس از زلزله سال ۱۳۵۷ متروکه شد، اما با همت مردم بومی و جوانان روستا بازسازی گردید و برنده جایزه بینالمللی معماری شد.
-
شگفتی اصلی: بافت تاریخی احیاشده، خانههای بادگیری و اقامتگاههای بومگردی بینظیر.
-
دیدنیها: آسمان فوقالعاده صاف برای رصد ستارگان در شب، کارگاههای صنایع دستی، و دورهمیهای شبانه با چای آتشین.
روستای خرو؛ ییلاق تاریخی طبس
روستای خرو در ۲۵ کیلومتری شرق طبس و در دامنه کوهستان قرار دارد که اقلیمی بهمراتب خنکتر از شهر دارد.
-
دیدنیها: سرو کهنسال خرو (با قدمتی بیش از هزار سال)، قلعه تاریخی خرو و کوچه باغهای باصفا که در مسیر دسترسی به چشمه مرتضیعلی قرار گرفتهاند.
جاهای دیدنی طبس در شب
شبهای کویر برخلاف روزهای آفتابیاش، با نسیمی خنک، سکوتی آرامبخش و آسمانی بیکران همراه است که جادویی فراموشنشدنی دارد. سفر به طبس بدون تجربه شبهای آن کامل نمیشود؛ جایی که فرصتهای متفاوتی برای شبگردی و کویرنوردی در اختیارتان قرار میگیرد:
-
رصد ستارگان در کویر حلوان و روستای اصفهک: آسمان طبس در شب یکی از پاکترین و شفافترین آسمانهای ایران برای نجوم است. دوری از آلودگی نوری شهرهای بزرگ و رطوبت پایین هوا باعث شده تماشای کهکشان راه شیری، شهابسنگها و صورتهای فلکی با چشم غیرمسلح، تجربهای بینظیر برای عکاسان و عاشقان آسمان شب باشد.
-
شبگردی در باغ گلشن: با غروب آفتاب و خنک شدن هوا، باغ گلشن با نورپردازی زیبای در میان درختان و انعکاس نور روی حوضهای بزرگ، فضایی رویایی پیدا میکند. قدم زدن در میان صدای جویبارها و طراوت شبانه باغ، آرامش بخشترین بخش شبگردی در شهر طبس است.
-
دورهمی در اقامتگاههای بومگردی سنتی: شبهای روستاهای تاریخی طبس، حسوحالی کاملاً متفاوت دارد. نشستن دور آتش، نوشیدن چای آلمونی (چای آتیشی در قوریهای آلومینیومی)، شنیدن موسیقی محلی و لمس سکوت عمیق و دلنشین روستا، خاطرهای شیرین از صمیمیت کویرنشینان را در ذهن شما ثبت میکند.
سخن پایانی
سفر به طبس، فقط یک گردش معمولی نیست؛ قدم زدن در میان عجایبی است که طبیعت و تاریخ در کنار هم خلق کردهاند. از صدای آرامبخش چشمههای آب گرم و خنک گرفته تا شکوه رملهای کویری و سکوت شبهای پر ستاره، طبس تجربهای متفاوت و ماندگار را برایتان رقم میزند.
اگر مشتاقید این شگفتیها را از نزدیک لمس کنید و خاطرهای فراموشنشدنی بسازید، همین حالا با رزرو تور طبس همسفر ما شوید و کولهبارتان را برای کشف بهشت کویر ایران ببندید!







