کلوت

Aftab Kalout Eco Tour & Travel co

درباه کوه دماوند

درباه کوه دماوند
دیوِ سپیدِ پای در بند؛ کوه دماوند

این خانه قشنگ است ولی خانه من نیست    این خاک چه زیباست ولی خاک وطن نیست
در دامن بحر خزر و ساحـــــــــل گیلان    موجی است که در ساحل دریای عدن نیست
هرچنـــــــــد که سرسبز بود دامنه آلپ    چون دامن البرز پر از چیـــن و شکن نیست
این کوه بلنـــــد است ولی نیست دماوند    این رود چه زیبـــاست ولی رود تجن نیست
-خسرو فرشیدورد-

کوه آتشفشانی دماوند بخشی از چشم انداز سنتی شهر تهران و فلات پارسی است که به آن مسلط است. قله این کوه، مرتفع ترین نقطه در تمام خاور نزدیک (5671 متر)، همیشه پوشیده از برف است. در فرهنگ عامیانه، در شماری از افسانه ها و داستان ها دماوند برترین کوه و نمادی از وطن پارسی است.
کوه دماوند در سی‌ام تیرماه سال ۱۳۸۷ به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست آثار ملّی ایران ثبت شد. این کوه همچنین از سال ۱۳۸۱ به عنوان «اثر طبیعی ملّی» در شمار مناطق ارزشمند از نظر حفاظت محیط زیست قرار گرفته‌است.
جغرافیا
کوه دماوند در شمال، در پاره مرکزی رشته‌کوه البرز در جنوب دریای کاسپی و از دیدگاه تقسیمات کشوری، در بخش لاریجان شهرستان آمل در استان مازندران قرار دارد. این کوه در 69 کیلومتری شمال شرقی تهران، 62 کیلومتری غرب آمل و 26 کیلومتری شهر دماوند واقع شده است و قله آن بر خطی از تیغه ها قرار گرفته که قله های دیگرش هیچ یک بیش از 3800 متر ارتفاع ندارند.
دماوند یک کوه آتشفشانی مطبّق است که عمدتاً در دوران چهارم زمین‌شناسی موسوم به دوران هولوسین تشکیل شده و نسبتاً جوان محسوب می شود. این کوه که فعّالیّت‌های آتش‌فشانی اش در حال حاضر محدود به تصعید گازهای گوگردی و آخرین فعالیت‌های آتشفشانی آن نیز مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بوده‌است، در حقیقت یک آتشفشان خفته است که امکان فعّال شدن مجدد آن هنوز هم وجود دارد.
غیر از تصعید گازهای گوگردی، وجود چشمه های گرم، به خصوص در دره هراز، جایی که آبفشان های کوچک زیادی نزدیک چشمه های گرم گوگرد اسک و آب گرم نهشته های تراورتن ایجاد کرده اند، نیز از نمودهای فعالیت این کوه آتشفشانی است دارد.
در ارتفاعات بالای کوه دماوند، هرچند همواره بادهایی سهمگین می وزند و بارش برف در همه فصول امکان پذیر است، میزان انباشت برف و یخ دائمی  بسیار کم تر از آن است که عاملی مؤثر در کاهش دما باشد. در ارتفاعات پایین و کوهپایه ها، نواحی مورد سکونت و مورد بهره برداری کشاورزی نیز وجود دارد.
در شیب های پایین تر حوضه های کم عمق که با تیغه های صخره ای احاطه و با گیاهان معطر فرش شده اند و نیز دشت های شقایق وحشی مراتع خوبی را برای روستائیان و به خصوص جمعیت کوچ نشین دشت ورامین (ایل هداوند) یا گرمسار و سمنان (علی کای و سنگسری) که محل چادر زدنشان در ارتفاع 3200 متری قرار دارد فراهم می کند.
تاریخ
این نکته بسیار جالب توجه است که با وجود اهمیتی که دماوند در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه داشته، در میان نوشته های غربیان تا شروع قرن اخیر اغلب نه در نقشه ها و نه توسط سیاحانی مانند شاردن یا دلاواله به آن اشاره نشده است. تاریخ و جغرافی نگاران عرب اما اغلب به دماوند و نخستین صعودهای آن اشاره کرده اند، مانند ابودلف خزرجی در قرن سوم هجری یا سه قرن بعد از آن یاقوت حموی که گزارش می کند نتوانسته به قله صعود کند ولی توصیف آن را از منابع آگاه محلی ارائه می دهد که به خوبی با واقعیت مطابقت دارد.
در آغاز قرن سیزدهم ابن اسفندیار به این نکته اشاره می کند که صعود به آتشفشان از اسک دو روز طول می کشد. دو نمونه از نخستین صعودهایی که انجام شد تا مشروح صعود را گزارش کند توسط دو تن در دو بازه زمانی چند روزه در سپتامبر 1837 میلادی، یکی توسط تایلر توماس انگلیسی و دیگری دو سال بعد توسط گیاه شناس فرانسوی اوشر اِلوی انجام شد که هر دو ناموفق بود. در 1843 گیاه شناس اتریشی تئودور کوتسکی توانست به قله صعود کند و بعد از 1860 چنین صعودهایی اغلب توسط اروپائیان به ویژه اهالی بریتانیا و آلمان آن روزگار (پِروس) تکرار شد. همچنین نخستین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ باز می‌گردد که طی آن گروه سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع کوه دماوند را تا نوک قله ۶۶۱۳ ذرع تعیین نمود.
به این کوه در دوران گذشته با نام های متفاوتی اشاره شده که از آن جمله می توان به «کورونوس» یونانی و «بیتنیک» آشوری اشاره کرد. داستان ها و افسانه های زیادی، از افسانه ها و اسطوره ها در تواریخ عربی و ادبیات حماسی فارسی مانند شاهنامه فردوسی گرفته تا آداب و رسوم و داستان های محلی، به دماوند نسبت داده شده که با توجه به این که این کوه مرتفع ترین مکان منطقه و به طور همزمان کوهی آتشفشانی است، اصلاً شگفت آور نیست.
 منشاء واژه دماوند حدسیات و افسانه های بسیاری را برانگیخته است. ویلهلم آیلر در یک پژوهش جزئی نگر و پیچیده چنین بیان می کند که کهن ترین شکل این نام از دوره ساسانی مستخرج می شود و «دونباونت» به معنی «کوه هزار چهره» بوده است. نام این کوه به همین شکل یا اشکال متفاوت دیگر در زبان یونانی، ارمنی، و بعدها هم ترجمه های عربی شناخته شده است. بعدها فردوسی شکل فعلی نام این کوه یعنی «دماوند» را برگزید و استفاده کرد و از آن پس این نام به این شکل برای ما باقی ماند.
در «رشته کوه های بارِز» نزدیک کرمان کوه دیگری به نام دماوند وجود دارد، نامی که طبق گفته پل سوارز و ولادمیر مینورسکی از کوچ ها و رفت و آمدهای بین دو منطقه حاصل شده است. به خصوص که طبق وقایع نگاری های تاریخی می دانیم، آقا محمد خان قاجار برای تنبیه جوامعی را از کرمان به شهر دماوند تبعید کرد.
اسطوره شناسی
چنان که گفتیم، دماوند محل وقوع رخدادهای اسطوره ای و افسانه ای بسیاری است. گفته می شود کیومرث، نخستین انسان در باور زرتشتی و نخستین پادشاه در شاهنامه، در دماوند سکونت داشته است؛ حتی بنیانگذاری شهر دماوند را هم به او نسبت می دهند. همچنین می گویند جمشیدِ جم در سفری هوایی، از دماوند به بابل را در حالی که روی ارابه ای سوار بوده که دیوها آن را می کشیدند پیموده است.
کوه دماوند هم چنین نقش مهمی در داستان فریدون و ضحاک بازی می کند. زمانی که فریدون ضحاک را شکست می دهد او را به دماوند می برد و در آنجا در قعر چاهی به زنجیر می کشد، بر او نگهبانانی می گمارد و در معرض دید او روی صفحه ای سنگی تصویری از خود به جای می گذارد که همواره جلوی چشم ضحاک باشد تا فکر فرار را از سر بیرون کند. ضحاک محکوم است که تا پایان دنیا در آن جا زندانی باشد ولی سرانجام می گریزد و در نهایت به دست گرشاسپ کشته خواهد شد.
برآن گونه ضحاک را بسته سخت    سوی شیـــرخوان برد بیدار بخت
همــــی راند او را به کوه اندرون    همی خواست کارد سرش را نگون
بیـــامد هم آنگه خجسته سروش    به خوبی یکی راز گفتش به گوش
که این بستــــه را تا دماوند کوه    بِبَر همچنان تـــــــازیان بی‌گروه
                                                                                                   -شاهنامه فردوسی-
در باور محلی، بخارهای آتشفشانی (گوگردی) که از کوه دماوند بر می خیزد نفس ضحاک و شعله چشمان او، صدایی که شنیده می شود غرش او، و آب زرد رنگی که در جوی ها در پای کوه جریان دارد ادرار اوست!
صعود به قله دماوند
صعود به کوه دماوند از طریق بسیاری از یال های آن امکان پذیر است؛ این قله 16 مسیر صعود دارد که عبارتند از:
1-     شمالی (یال دبی سل)
2-    جنوبی (مسیر گوسفند سرا)
3-     شرقی (یال ملارد)
4-     غربی ( یال سیمرغ)
5-    شمال شرقی (تخت فریدون)
6-     شمال غربی (یال داغ)
7-     جنوب شرقی (یال ملاخوران)
8-     جنوب غربی (یال معدن)
9-     جنوب جنوب شرقی (یال وزمین چال)
10-     شمال جنوب شرقی (یال ملارد)
11-     جنوب شمال شرقی (یال یخار)
12-     شمال شمال شرقی (یال اس)
13-     شمال شمال غربی ( یال جان پناه¬ها)
14-     جنوب شمال غربی (یال ورارو)
15-     شمال جنوب غربی (یال چال چال)
16-    جنوب جنوب غربی (یال آسپرین سر)
با وجود مسیرهای زیاد و متفاوتی که این قله برای صعود دارد،مسیرهای متدوال صعود آن که سالانه افراد زیادی از طریقشان صعود می کنند این چهار مسیری است که در ادامه توضیحات مربوط به آن می آید:
 مسیر جنوبی
این مسیر از ساده ترین و قدیمی ترین مسیرهای دست یابی به قلۀ کوه دماوند است. دسترسی به مسیر جنوبی صعود، از طریق پلور و رینه امکان پذیر است. در نیمه های جادۀ آسفالتی متصل کنندۀ این دو نقطه به یکدیگر، مسیری خاکی و ناهموار به سمت شمال وجود دارد که با تابلویی کوچک مشخص شده است. این مسیر به گوسفندسرا و مسجد صاحب الزمان واقع در ارتفاع 3000 متری منتهی شده که مبدا صعود به قلۀ دماوند از مسیر جنوبی است. پس از آن، مسیر به سمت بارگاه سوم در ارتفاع 4150 متری ادامه می یابد. برای حمل بار در این فاصله می توان از چهارپایان استفاده کرد. پس از بارگاه سوم و ادامۀ مسیر از سمت چپ آبشار یخی، به تپه گوگردی می رسیم که حاصل آخرین فعالیت های آتشفشان دماوند است. گاز گوگرد از حفره های متعدد سنگ های گوگردی پراکنده در این ناحیه متصاعد شده و سبب سوزش چشم و گلو می شود. ادامۀ مسیر در یک شیب نسبتا تند به قله ختم می شود.
میانگین زمان لازم برای طی کردن فاصلۀ بارگاه اول تا بارگاه سوم 4 ساعت و از بارگاه سوم تا قله 6 ساعت می باشد.
قرارگاه رینه
این بنا که به مکان چای خوری موسوم بود، بعد از شهریور سال 1320 به صورت متروکه باقی مانده بود و سپس به فدراسیون کوهنوردی واگذار شد. این مکان به همت فدراسیون کوهنوردی کشور در سال 1348 به عنوان پناهگاه بازسازی شد. ساختمان اصلی آن در سال 1366 ساخته شده که مکانی است برای مستقر شدن صعود کنندگان از جبهۀ جنوبی. روانشادان علی و فرامرز فرامرزپور سال ها به عنوان مسئول این قرارگاه در راهنمایی کوهنوردان سراسر کشور به قلۀ دماوند سهم بسزایی داشتند.
این پناهگاه و استراحتگاه در جنوب خیابان اصلی شهر، در ارتفاع 2080 متری قرار دارد. این مکان نخستین نقطۀ صعود از جنوب یا جنوب شرقی کوه است و گنجایش 30 نفر را دارد.

مسجد و گوسفندسرا
دومین مکان برای صعود به کوه دماوند از جبهۀ جنوب، ساختمان مسجد صاحب الزمان است. این مکان در ارتفاع 3050 متری قرار دارد و در نزدیکی گوسفندسرایی واقع شده است. این مکان گنجایش 50 نفر را دارد و دارای نمازخانه، سرویس و محل استراحت کوهنوردان می باشد. فشار هوا در این جا 610 میلی متر جیوه است. این مسجد در سال 1371 ساخته شده است.
بارگاه سوم
سومین پناهگاه در یال جنوبی دماوند، بارگاه سوم با ارتفاع 4150 متر است. بنای فلزی این پناهگاه در سال 1345 در ارتفاع 4150 متری ساخته شد که در زمان خود پناهگاهی مجهز به شمار می آمد. این پناهگاه به علت سقوط بهمن بزرگی در زمستان سال 1351 از بین رفت و دوباره یک سال پس از آن، یک بنای سنگی جایگزین آن شد.  گنجایش آن حداکثر برای 30 نفر است و در پیرامون آن مکان هایی برای چادر زدن وجود دارد. فشار هوا در بارگاه سوم 540 میلی متر جیوه است.
مجتمع کوهنوردی دماوند
این پناهگاه 50 متر بالاتر از پناهگاه بارگاه سوم قرار دارد. کار ساخت این مجتمع از سال 1385 شروع شد و در 8 شهریور 1387 گشایش یافت. مساحت آن 460 مترمربع است و 200 نفر ظرفیت دارد. این بنا در ارتفاع 4200 متر ساخته شده است. امکانات آن  عبارت است از:
اتاق های کمک های اولیه، انبار کوله، انبار عمومی، غذاخوری، آشپزخانه، ظرفشویی کوهنوردان، اتاق مدیریت، اتاق خواب عمومی، اتاق خواب اختصاصی و سرویس بهداشتی عمومی.
مسیر شمالی
برای صعود از این مسیر، پس از ادامۀ مسیر در جادۀ هراز به سمت شمال کشور و پس از عبور از گزنک و پشت سر گذاشتن تقریبا 7 کیلومتر از روستای بعدی، یعنی بایجان، به دوراهی روستای ناندل و دلارستاق در سمت چپ جادۀ اصلی می رسیم. وارد این مسیر خاکی شده و مسیر را تا رسیدن به روستای ناندل ادامه می دهیم.
مسیر شمالی از یال شمالی کوه دماوند واقع در دشت چم بن با شیبی ملایم و خاکی آغاز شده و در پی سینه کشی ملایم به جان پناه اول و در ادامه بر روی یال سیاه رنگی در میان صخره های سنگلاخی بزرگ و کوچک در فاصلۀ نزدیکی با یخچال دوبی سل، به جانپناه دوم می رسد. پس از آن، مسیر یال با قوسی به سمت شمال شرق مایل شده و از طریق صخره های آتشفشانی کوچک و بزرگ به مسیر شمال شرق متصل می شود و به قله می رسد.
دسترسی به آب آشامیدنی در جبهۀ شمالی کمی مشکل تر از مسیرهای دیگر است و ممکن است برای تهیۀ آب، نیاز به ذوب کردن برف باشد.
خانۀ کوهنورد ناندل
خانۀ کوهنورد ناندل با مساحت حدود 50 مترمربع در روستای ناندل قرار دارد و در سال 1358 ساخته شده است. ظرفیت آن بین 30 تا 40 نفر می باشد که دارای آب، برق، تلفن و امکانات رفاهی دیگر نیز هست. از این مکان می توان به جبهۀ شمالی و شمال شرقی کوه دماوند و یال سرداغ دسترسی داشت.
 جانپناه های مسیر شمالی
در مسیر شمالی دو پناهگاه وجود دارد که از جنس فلزی ساخته شده اند. نخستین پناهگاه در ارتفاع 3850 متری قرار دارد که در سال 1360 ساخته شده و مجهز به دو طبقه تخت چوبی است و گنجایش 15 نفر را دارد. فشار هوا در این مکان 550 میلی متر جیوه است.
دومین پناهگاه در ارتفاع 4800 متری قرار دارد که بدون طبقه و تخت چوبی است و 15 نفر گنجایش دارد. فشار هوا در این پناهگاه 490 میلی متر جیوه است.
مسیر  شمال شرقی
آغاز مسیر شمال شرقی، از روستای گزانه (گزنه) است. این مسیر در امتداد رودخانۀ تلخ رود و با عبور از میان باغ ها و مزارع در دشتی فراخ به چشمۀ اسپه می رسد. ادامۀ مسیر، در بالای تپه ای مرتفع در زیر قلۀ منار و روبروی درۀ یخار، به گوسفند سرا و چشمۀ معروف استله سر می رسد که مکان مناسبی برای شب مانی است. ادامۀ مسیر شیب تندی دارد که با زیگزاگ های بلند پشت سر گذاشته می شود و پس از عبور از قلۀ منار به پناهگاه تخت فریدون متصل می شود. پس از ادامۀ مسیر در امتداد درۀ یخار به ارتفاع 5400 متری رسیده که با مسیر شمالی در این نقطه مشترک شده و به قله می رسد.
پناهگاه تخت فریدون
پناهگاه تخت فریدون در کمرکش یال شمال شرقی و بر فراز خاک های زرد رنگ، در ارتفاع 4320  متری توسط گروهی از کوهنوردان دانشکدۀ فنی در سال 1355 ساخته شد که دارای طبقه های چوبی است. تمامی مصالح این بنا از سنگ است. این پناهگاه دو طبقه می باشد و آب مصرفی کوهنوردان از چشمۀ کوچکی در جناح شمالی آن تامین می شود. پناهگاه تخت فریدون گنجایش 25  نفر و در پیرامون آن امکان چادر زدن وجود دارد. این مسیر به سوی قله، پر از صخره، قلوه سنگ، برف و یخ و دارای چشمه های زیادی است. فشار هوا در این نقطه 530 میلی متر جیوه است.
مسیر غربی
برای استفاده از مسیر غربی باید در جادۀ هراز از طریق پلور وارد جادۀ سد لار شده و از کنار تابلوی پناهگاه سیمرغ وارد جادۀ خاکی و ناهموار منتهی به پارکینگ در منطقۀ ورارو شویم. مسیر در سینه کش ملایم رودخانه ای کوچک به سمت پناهگاه سیمرغ ادامه می یابد. پس از پناهگاه سیمرغ با عبور از یخچال و از میان سنگلاخ ها و تکه سنگ ها و خاک های گوگرد، صعود را ادامه داده و با صعود از یک شیب تند سنگلاخی به قله می رسیم.
قرارگاه پلور
قرارگاه پلور، در ارتفاع 2270 متری از سطح دریا، در زمین بزرگی واقع در ابتداری جادۀ سد لار، نرسیده به دوراهی رینه و به صورت سالن سوله با وسایل و تجهیزات مناسب ساخته شده است. این بنا شامل خوابگاه، سرویس های بهداشتی، دیوارۀ سنگ نوردی و پارکینگ است که توسط فدراسیون کوهنوردی کشور ساخته شده است.
پناهگاه سیمرغ
این پناهگاه در جبهۀ غربی دماوند و در ارتفاع 4200 متری قرار دارد. پناهگاه سیمرغ در سال 1372 از سنگ و آهن در دو طبقه و مساحت مفید 50 متر ساخته شده است و گنجایش 40 کوهنورد را دارد که دارای استحکام خوبی است. فشار هوا در پناهگاه سیمرغ 540 میلی متر جیوه است.



طراحی سایت توسط کاسپید