مراسم پیرشالیار؛ جادوی فرهنگ کردی در قلب اورامانات

در کودکی چند بار با تصور سفر با ماشین زمان رویابافی کرده‌اید؟ حتما فکر می‌کنید رویایی دور از دسترس و نشدنی است؛ اما ما در اینجا می‌خواهیم دری را پیش روی شما باز کنیم که شما را به هزار سال پیش می‌برد. این سفر همراه با صدای دف و تنبور است و شما را میهمان راز و خاطرات گذشته چندین نسل از مردم کردستان می‌کند. پس چمدان خیال خود را ببندید و دل به اعماق تاریخ و اسطوره بروید، مراسم پیرشالیار صدایتان می‌زند.

می‌توانید بعد از این سفر خیالی با تورهای کردستان کلوت همراه شوید و رویای خود را تبدیل به واقعیت کنید، ما در خاطره‌سازی حرفه‌ای هستیم.

فهرست محتوا نمایش

مکان برگزاری مراسم پیرشالیار

برای این سفر شگفت‌انگیز باید به عمق سرزمین کوه‌های استوار بروید. جایی در غرب ایران و استان کردستان که به منطقه اورامانات یا هورامانات معروف است. البته که منطقه اورامانات بسیار وسیع است و از چندین روستا تشکیل شده است. اما داستان این سفرمان دقیقا از روستای اورامانات تخت (ثبت شده در یونسکو) و آرامگاه پیرشالیار آغاز می‌شود.

اینجا زندگی هنوز در قرون گذشته جریان دارد. پس با ما در تور اورامانات کلوت بیایید تا در کوچه‌های سنگی روستا قدم بزنیم تا به شما بگوییم پیرشالیار کیست و چرا چنین مراسمی برایش اجرا می‌شود؟

پیرشالیار کیست؟

در باور مردم کردستان، پیرشالیار به‌عنوان شخصیتی قابل احترام و مقدس شناخته می‌شود. او مردی میان اسطوره و واقعیت است و هویتی تاریخی و فرهنگی دارد. مشایخ صوفیه معتقدند که این شخصیت در دوران پیش از اسلام زندگی می‌کرده است و موبدی زرتشتی بوده است. البته برخی دیگر نیز او را حکیمی دانشمند و صاحب معنویت می‌دانند که در قلب مردم نفوذ داشت. هنوز هم این شخصیت عجیب و مقدس، جایگاه والایی در فرهنگ مردمی این منطقه دارد و همچنان دل‌های آنان را به تسخیر خود درآورده است.

نام کامل پیرشالیار «سلطان اسحاق پیرشالیار» است. می‌گویند که طبیب منطقه بوده است و دست شفابخش‌اش بسیاری را درمان می‌کرد. اما چیزی که او را صاحب نام کرد ازدواجش با دختر معلول شاه بخارا بود. این ازدواج در ایام کهولت پیرشالیار اتفاق افتاد و پیرشالیار توانست با نیروی باطنی خود دختر شاه را درمان کند.

زمان برگزاری مراسم پیرشالیار؛ جشنی میان دو فصل

این جشنواره موسیقی و رقص کردی در دو تاریخ مختلف در اورامانات برگزار می‌شود که می‌توانید سفر به کردستان خود را با این تاریخ‌ها هماهنگ کنید:

مراسم پیرشالیار در زمستان: این جشنواره در چهلمین روز زمستان برگزار می‌شود و به‌عنوان پیوند آسمان و زمین شناخته می‌شود. درواقع مراسم پیرشالیار زمستانی به مناسبت ازدواج پیرشالیار (نماد آسمان) و دختر پادشاه (نماد زمین) برگزار می‌شود و آغاز آن با قربانی کردن گاو و توزیع آش نذری است. همچنین با دف‌نوازی و رقص آیینی ادامه می‌یابد و خواندن اشعار و مناجات‌نامه‌های پیرشالیار نیز در دستور کار این مراسم وجود دارد.
مراسم پیرشالیار در بهار: این جشنواره در چهلمین روز بهار برگزار می‌گردد و به «کومسای» معروف است. این جشن با دف‌نوازی و رقص‌های آیینی بیشتری همراه است و مردم تکه کوچکی از یک سنگ بزرگ در مقبره پیر شالیار جدا می‌کنند. آنها معتقدند این تکه می‌تواند بیماران را شفا دهد و تا سال آینده روی سنگ اصلی دوباره رشد خواهد کرد. این مرحله بیشتر با محوریت آیین‌های کشاورزی و زیارت مزار پیرشالیار همراه است.

مراسم پیرشالیار چگونه اجرا می‌شود؟

در زمان برگزاری این مراسم، حال و هوای روستای اورامانات تخت دگرگون می‌شود. خانه‌ها غبارروبی می‌شوند و بوی غذاهای نذری در کوچه و پس کوچه‌ها می‌پیچد. همچنین ساکنان روستا لباس‌ های کردی به تن می‌کنند و شوق میهمانی را در چشمان کودکان روستا مشاهده خواهید کرد.

آیین‌های پیشواز مراسم پیرشالیار کردستان

یک هفته قبل از اجرای مراسم، کودکان روستا گردوهای باغ پیرشالیار را بین اهالی پخش می‌کنند. همچنین مردم روستا مواد اولیه لازم را برای پخت غذاهای نذری آماده می‌کنند. علاوه‌بر این، همه خانواده‌ها و فامیل به دیدار هم میروند و به یکدیگر شیرینی و گردو هدیه می‌دهند.

قربانی گاو و پخت آش پیر

قربانی کردن یکی از بخش‌های اصلی این مراسم کردی است که در حیاط آرامگاه پیرشالیار انجام می‌شود. مردم روستا اعتقاد دارند که همین قربانی کردن برای شفای بیماران و آمرزش گناهان تاثیرگذار است و گوشت آن در بین نیازمندان و اهالی تقسیم می‌شود.

یک نوع غذای سنتی کردستان است که مخصوص مراسم سنتی پیرشالیار پخت می‌شود. مردم محلی باور دارند که پخت این غذا بیماری را دور می‌کند و برای اهالی روستا برکت به همراه دارد.

این آش بعد از نماز مغرب در ساعت ۴ بعد از ظهر در مسجد بین روستاییان و مهمانان توزیع می‌شود. درحالی‌که غذای سنتی آماده می‌شود، بقیه روستاییان برای تماشای رقص آیینی دراویش با موسیقی ریتمیک دف به پشت بام‌ها می‌روند.

دف‌نوازی و رقص عرفانی

مراسم عرفانی سماع (رقص صوفیانه) همراه با موسیقی ریتمیک دف، از شامگاه چهارشنبه تا هنگام غروب آفتاب برگزار می‌شود. پیر و جوان حلقه‌های بزرگی تشکیل می‌دهند و دست در دست هم به عنوان نمادی از وحدت و برادری شروع به رقصیدن می‌کنند. در این میان، برخی از درویشان قصیده می‌خوانند و برخی دیگر ذکر الله را تکرار می‌کنند. این مراسم متفاوت با آیین هزار دف پالنگان است و همراه با رقص عرفانی انجام می‌شود.

آیین پایانی مراسم پیرشالیار

روز آخر مراسم با رقص و دف زنی آغاز می‌شود. این رقص و موسیقی سنتی تا غروب ادامه دارد و در نهایت همه شرکت‌کنندگان مراسم به خانه پیرشالیار می‌روند و مشغول به شعرخوانی می‌شوند و به بحث‌های عرفانی می‌پردازند. علاوه‌بر این، زیارت آرامگاه پیرشالیار در آیین پایانی مراسم جایگاهی پررنگ و برجسته دارد.

نکات مهم مراسم پیرشالیار کردستان

از شروع تا پایان این مراسم را همراه ما بودید، حالا وقت آن است چند نکته مهم را درباره این آیین عرفانی به شما یادآور شویم:

نکته اول: این مراسم غرق در موسیقی کردی، عطر اسپند است

همه چیز در این جشنواره عرفانی در اصیل‌ترین شکل ممکن برگزار می‌شود. همه اهالی روستا لباس‌های سنتی کردی به تن می‌کنند و موسیقی سنتی کردی و آواز کردی در کوهستان‌های اطراف اورامانات می‌پیچد. حتی دف‌ها نیز با پوست حیوانات ساخته شده‌اند و هیچ چیز مصنوعی در آن به‌کار نرفته است. همچنین دود کردن اسپند نیز رواج بسیار دارد و عطر آن در فضا به مشام می‌رسد.

نکته دوم: نقش مهم زنان در مراسم پیرشالیار کردستان

درست است که حلقه اصلی این مراسم رقص و موسیقی را مردان تشکیل می‌دهند؛ اما نباید از نقش زنان غافل شد. زنان کار پشتیبانی مراسم را به خوبی انجام می‌دهند و وظیفه اصلی پخت غذا و تقسیم نذری را برعهده دارند. همچنین سنت‌های شفاهی را به خوبی حفظ می‌کنند و به فرزندان خود انتقال می‌دهند. بنابراین می‌توان گفت که زنان کرد ستون‌های پنهان این آیین عرفانی هستند.

نکته سوم: پیرشالیار؛ میراث جهانی یونسکو

این مراسم فقط یک جشن محلی نیست، بلکه چند سالی‌ست که شهرت جهانی پیدا کرده است. در سال ۱۳۹۸، این آیین به‌عنوان بخشی از «ثبت جهانی منظر فرهنگی اورامانات» به رسمیت شناخته شد. اکنون این مراسم، نه تنها در قلب مردم هورامان، بلکه در فهرست میراث بشری نیز جا گرفته است.

پیام مراسم پیرشالیار برای جهان امروز چیست؟

این مراسم یک پیام روشن دارد و آن این است که: «ریشه‌هایت را فراموش نکن، اما آن را با آغوش باز به جهان نشان بده.»

در روزگاری که همه فرهنگ‌های سنتی و محلی به دست فراموشی سپرده می‌شوند، این پیام می‌تواند رسالت ویژه‌ای برای انسان امروز داشته باشد. همچنین نشان دهنده آن است که مردم کرد چقدر به ریشه‌های خود وفادارند و آن را نسل به نسل حفظ کرده‌اند. علاوه‌بر این، مراسم پیرشالیار اورامانات پیام آور عشق، دعا، صلح و زندگی هم است و هنر، عشق و طبیعت در آن جاریست.

خلاصه کلام

اگر روزی گذرتان به روستای اورامانات تخت افتاد، حتما به آرامگاه پیرشالیار بروید. این آرامگاه در دل کوه‌های کردستان قرار گرفته است و قبله‌گاه اهالی روستا است. همچنین مراسم سنتی پیرشالیار نیز فرصتی مناسب برای آشنایی با مردم ساده‌دل، پاک و فرهنگ مردم کرد است و برای تمام بشریت پیامی روشن دارد. بنابراین کردستان و روستای اورامانات همیشه حرف‌های زیادی برای گفتن دارد و این مقصد بهترین تور داخلی کلوت برای ایرانگردان محسوب می‌شود.

دوست دارید نغمه آواز کردی را در دل کوهستان‌های کردستان بشنوید؟ یا به عمق فرهنگ کردی بروید و مهمان‌نوازی آنان را تجربه کنید؟ پس با آژانس گردشگری کلوت همراه شوید! چون بهترین آژانس گردشگری ایران است.

برای رزرو تور با کارشناسان تورهای داخلی تماس بگیرید: 02152827000

سوالات متداول درباره مراسم پیرشالیار کردستان

در این بخش می‌خواهیم به بخش مهمی از سوالات پرتکرار درباره جشن پیرشالیار پاسخ دهیم. سوالاتی از قبیل زمان و مکان دقیق برگزاری مراسم و مدت برگزاری آن. بنابراین در این قسمت نیز ما را همراهی کنید شاید پرسش شما هم در بین آن‌ها باشد.