نقش رستم

1398/02/30


xx بازدید

مکان: نقش رستم

شاخصه: مجموعه‌ای از سنگ‌نوشته‌ها و نگاره‌های ایران باستان

نقش رستم یا پادشاهی رستم در 5 کیلومتری شمال غربی تخت جمشید، پایتخت پیشین هخامنشیان قرار گرفته است. این مجموعه باستانی در شمال شهرستان مرودشت از استان فارس و در روستای زنگی‌آباد واقع شده است. در سینه‌ی کوهی به اسم رحمت یادمان­هایی از دوران باشکوه عیلامیان، هخامنشیان و ساسانیان جای گرفته است. آرامگاه داریوش دوم، خشایارشاه، اردشیر اول و داریوش بزرگ به شکل دخمه­هایی صلیب مانند درون این کوه قرار دارند. هاز طرف دیگر، سنگ نگاره‌هایی از دوران ساسانیان نیز در این محوطه دیده می‌شود.

معنی نقش رستم

نقش رستم را به‌نام سه گنبدان و دو گنبدان نیز می‌شناسند. این محوطه‌ی باستانی بین مردم محلی به نام­های دیگری مانند کوه حاجی‌آباد و کوه استخر یا کوه نفشت نیز خوانده می­شده است. نام رستم بر این محوطه‌ی تاریخی احتمالا به دلیل ارتباط این بنا با پهلوانِ شاهنامه‌ی فردوسی «رستم» بوده است.

کاربرد نقش رستم

نقش رستم پیش از دوره‌ی هخامنشی­ هم مورد استفاده‌ی عیلامی­ها بوده است. این امر در نقش برجسته‌های­ قدیمی پیش از دوره‌ی هخامنشی در این محوطه اثبات شده است. در این نقش برجسته‌ی قدیمی مردی با کلاه نوک‌تیز و لباس‌های ‌بلند دیده می­شود که نمی­تواند لباس معمول دوران هخامنشیان و ساسانیان باشد. احتمالا همین تصویر بوده که مردم آن را به رستم، پهلوان افسانه­های ایرانی نسبت دادند و نام نقش رستم را برای این مکان انتخاب کردند.

 با این همه، بیشتر نگاره­های موجود در این مکان متعلق به دوران ساسانی هستند. محوطه‌ی تاریخی نقش رستم نه‌تنها به‌عنوان گورستان سلطنتی هخامنشیان و ساسانیان مورد استفاده قرار می­گرفته،­ بلکه محل اصلی برگزاری مراسم و جشن­های دوران ساسانی در قرن هفتم پس از میلاد نیز بوده است.

آرامگاه‌های هخامنشی

از میان چهار آرامگاه این محوطه، تنها یکی را می­توان با قطعیت شناسایی کرد. این موضوع را کتیبه­ای اثبات می­کند که به سه زبان فارسی باستان، عیلامی و اکدی نوشته شده است. این آرامگاه به داریوش بزرگ، سومین پادشاه هخامنشی تعلق دارد. بر سر در صلیبی مانند این مقبره، نقش برجسته­ای وجود دارد که در آن تصویر داریوش را نشان می­دهد. درحالی‌که لباس پارسی به تن کرده و دست راستش را به حالت دعا به‌سوی نماد فروهر بالا آورده است. این نقش نشان‌دهنده‌ی ارتباط مستقیم پادشاه و خداوندگار است و درحقیقت  نماد و سمبل این مفهوم است. در پایین سنگ نگاره‌ی اورنگی دیده می­شود که توسط 28 تن که به‌نوعی نماینده‌ی 28 ملت مختلف هستند حمل می­شود.

سه مقبره‌ی دیگر احتمالا متعلق به جانشینان داریوش است. طرح این مقبره­ها از مقبره‌ی داریوش بزرگ الگوبرداری شده است. مقبره‌ی خشایارشاه در شمال شرقی مقبره‌ی داریوش و به‌شکل صلیب تراشیده شده است. در سنگ نگاره‌ی بالای این مقبره، نقش خشایارشاه درحالی‌که دستش را به‌سوی نماد فروهر دراز کرده و سوار بر اورنگ بر دوش مردم است، به‌تصویر کشیده شده است. آرامگاه اردشیر اول در فاصله 37 متری از آرامگاه داریوش تراشیده شده است و تقلیدی از دو آرامگاه پیشین است. آرامگاه داریوش دوم نیز در 33 متری جنوب غربی مقبره‌ی اردشیر یکم و رو‌به‌روی کعبه‌ی زرتشت به‌شکل صلیب داخل دخمه‌ای تراشیده شده است.

آثار ساسانی

نقش رستم نه تنها در دوره‌ی عیلامی و هخامنشی نقش مذهبی خود را حفظ کرده، بلکه این تقدس در دوران ساسانی نیز ادامه داشته است. پادشاهان ساسانی شرح پیروزی­ها و تاجگذاری­های خود را در دل این کوه به‌یادگار گذاشته­اند. در میان این سنگ‌نگاره­ها، سنگ‌نگاره‌ی اهورا مزدا و اردشیر بابکان در قسمت شرقی نقش رستم در دل صخره­ای تراشیده شده که هر دو سوار بر اسب هستند؛ درحالی‌که اهورا مزدا حلقه­ای از گل تقدیم پادشاه می­کند. از دیگر سنگ نگاره­ها می‌توان به نقش پیروزی شاپور بر امپراطوران روم، نقشه برجسته‌ی بهرام دوم و درباریان، سنگ نگاره‌ی پیروزی بهرام دوم بر دشمنان، نقشه‌ی آناهیتا و نرسی، نبرد شاپور دوم و نبرد هرمز دوم و نقش نیمه تمام اشاره کرد. 

برای بازدید از این محوطه‌ی تاریخی و کشف راز و رمز آن از دل سنگ‌ها حتماً سری به دیار فارس و محوطه‌ی نقش رستم بزنید.

 

تورهای شامل این جاذبه